ΚΕΛΤΕΣ

Η Κελτική μουσική  είναι ένας αρχέγονος ψίθυρος που διαπερνά τους αιώνες, μια ηχητική γέφυρα που

ενώνει τους λαούς του «Ατλαντικού Τόξου». Από τα ομιχλώδη Highlands της Σκωτίας και τις πράσινες πεδιάδες της Ιρλανδίας, μέχρι τις απόκρημνες ακτές της Βρετάνης στη Γαλλία και τα γρανιτένια βουνά της Γαλικίας στην Ισπανία, ο κελτικός ήχος είναι η κοινή γλώσσα μιας ψυχής που αρνείται να δαμαστεί. Είναι η μουσική της βροχής, του ανέμου, της θάλασσας, αλλά πάνω από όλα είναι η μουσική της κοινότητας, της αντίστασης και της αιώνιας επιστροφής στις ρίζες.

Η ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ ΡΙΖΑ ΚΑΙ ΟΙ ΦΥΛΑΚΕΣ ΤΗΣ ΜΝΗΜΗΣ

Για να κατανοήσουμε την Κελτική μουσική, πρέπει να γυρίσουμε τον χρόνο πίσω, στην εποχή που οι Βάρδοι ήταν οι πιο σεβαστοί άνθρωποι στις φυλές. Οι Κέλτες δεν εμπιστεύονταν τη γραφή για τα ιερά τους ζητήματα· πίστευαν ότι η γνώση που φυλακίζεται στο χαρτί πεθαίνει. Αντίθετα, η γνώση που τραγουδιέται παραμένει ζωντανή. Οι Βάρδοι ήταν οι κινητές βιβλιοθήκες της εποχής. Μέσα από τις λύρες και αργότερα τις άρπες τους, διέσωζαν τους νόμους, τις γενεαλογίες, τους θρύλους για τους θεούς και τις κατορθώσεις των ηρώων. Αυτή η αφηγηματική φύση παραμένει το θεμέλιο της μουσικής τους μέχρι σήμερα. Κάθε σκοπός (tune) δεν είναι απλώς μια σειρά από νότες, αλλά μια ιστορία που περιμένει να ειπωθεί.

ΤΟ ΗΧΟΧΡΩΜΑ ΤΗΣ ΟΜΙΧΛΗΣ: ΤΑ ΟΡΓΑΝΑ

Η ταυτότητα της κελτικής μουσικής καθορίζεται από τα όργανα που της δίνουν πνοή. Η Κελτική Άρπα (Clàrsach) είναι το αρχαιότερο και πιο ιερό σύμβολο. Οι χορδές της, άλλοτε από έντερο και άλλοτε από μέταλλο, παράγουν έναν ήχο κρυστάλλινο, που μοιάζει με τρεχούμενο νερό σε ρυάκι. Είναι το όργανο της ενδοσκόπησης, των "Aisling" (τραγούδια-οράματα) και των μεγάλων επών.

Έπειτα, έχουμε την Γκάιντα σε όλες τις παραλλαγές της. Η Great Highland Bagpipe της Σκωτίας είναι η φωνή του πολέμου και της περηφάνιας, φτιαγμένη για να ακούγεται από χιλιόμετρα πάνω στα βουνά. Η Ιρλανδική Uilleann Pipes είναι το αντίθετο: εσωστρεφής, μελωδική, με μια γλυκιά μελαγχολία που σου ραγίζει την καρδιά. Στη Βρετάνη, το Bombarde, ένα πνευστό με διαπεραστικό ήχο, συνεργάζεται με την γκάιντα δημιουργώντας έναν ήχο που σε αναγκάζει να σηκωθείς και να χορέψεις. Το Βιολί (Fiddle) είναι ο πρωταγωνιστής της γιορτής. Στα χέρια ενός Κέλτη, το βιολί δεν παίζει κλασικές σονάτες· μιμείται την ανθρώπινη φωνή, κλαίει, γελάει και χρησιμοποιεί τα "ornaments" (στολίδια), εκείνα τα γρήγορα τσακίσματα που δίνουν στη μουσική τη χαρακτηριστική της κίνηση.

Ο ΡΥΘΜΟΣ ΤΗΣ ΓΗΣ ΚΑΙ ΤΟ BODHRÁN

Δεν υπάρχει κελτική μουσική χωρίς τον χτύπο της καρδιάς. Το Bodhrán, το ιρλανδικό τύμπανο από δέρμα κατσίκας, είναι το όργανο που γειώνει τις αιθέριες μελωδίες των πνευστών. Ο τρόπος που παίζεται, με το ξύλινο tipper, θυμίζει τον καλπασμό των αλόγων ή τον ρυθμό της εργασίας στα χωράφια. Μαζί με τα "bones" (κόκαλα) και τα κουτάλια, τα κρουστά στην κελτική παράδοση δεν είναι εκεί για να επιβληθούν, αλλά για να δημιουργήσουν ένα υπνωτικό υπόστρωμα που παρασύρει τον ακροατή σε μια κατάσταση έκστασης.

Η ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ ΤΟΥ ΧΟΡΟΥ: STEP ΚΑΙ CEILI

Ο χορός στην κελτική παράδοση είναι η οπτικοποίηση της μουσικής. Στην Ιρλανδία και τη Σκωτία, ο χορός των βημάτων (Step Dancing) είναι μια επίδειξη απόλυτου ελέγχου. Το πάνω μέρος του σώματος παραμένει ακίνητο, σαν στήλη, ενώ τα πόδια εκτελούν περίπλοκους, ταχύτατους συνδυασμούς στο έδαφος. Είναι ένας χορός που απαιτεί πειθαρχία και δύναμη.

Από την άλλη πλευρά, οι κοινωνικοί χοροί (Ceili) είναι η επιτομή της εξωστρέφειας. Εδώ δεν υπάρχει η αυστηρότητα του σολίστα. Άνδρες και γυναίκες, νέοι και γέροι, πιάνονται από τα χέρια, σχηματίζουν κύκλους και σταυρούς, και γίνονται ένα με τον ρυθμό. Στη Βρετάνη, οι χοροί της αλυσίδας (An Dro) είναι ακόμα πιο μυσταγωγικοί. Οι χορευτές ενώνονται με τα μικρά δάχτυλα και κινούνται ρυθμικά, δημιουργώντας μια αίσθηση ατέρμονης κίνησης, που συμβολίζει την ενότητα της φυλής και τον κύκλο της ζωής.

ΤΟ ΤΡΙΠΤΥΧΟ ΤΟΥ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΟΣ: JIGS, REELS ΚΑΙ AIRS

Η δομή της κελτικής μουσικής χωρίζεται σε συγκεκριμένες φόρμες που καθορίζουν τη διάθεση. Τα Jigs είναι παιχνιδιάρικα, σε ρυθμό 6/8, και σε κάνουν να θέλεις να αναπηδήσεις. Τα Reels είναι πιο γρήγορα, πιο στιβαρά, η «μηχανή» της γιορτής. Όμως, η πραγματική δύναμη της κελτικής ψυχής κρύβεται στα Slow Airs. Είναι οι αργές μελωδίες, που παίζονται συνήθως σόλο από ένα βιολί ή μια φλογέρα. Εκεί ακούγεται όλος ο πόνος της ξενιτιάς, η αγάπη για τη χαμένη πατρίδα και ο σεβασμός για τους νεκρούς. Είναι η στιγμή που η μουσική παύει να είναι διασκέδαση και γίνεται προσευχή.

Η ΕΠΙΒΙΩΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΑΤΑΠΙΕΣΗ

Η ιστορία της κελτικής μουσικής είναι μια ιστορία επιβίωσης. Για αιώνες, οι κελτικοί λαοί υπέστησαν διώξεις. Οι Άγγλοι απαγόρευσαν τη γκάιντα στη Σκωτία μετά την επανάσταση των Ιακωβιτών, θεωρώντας την «όπλο πολέμου». Στην Ιρλανδία, η γλώσσα και τα έθιμα καταπιέστηκαν βάναυσα. Όμως, η μουσική λειτούργησε ως κώδικας επικοινωνίας. Τα τραγούδια έγιναν φορείς επαναστατικών μηνυμάτων και η παράδοση μεταφέρθηκε «στα κρυφά», από γενιά σε γενιά, μέσα στις παμπ και στα σπίτια, δίπλα στο τζάκι. Αυτή η ιστορική φόρτιση δίνει στην κελτική μουσική το βάθος και την ένταση που την κάνει να ξεχωρίζει παγκοσμίως.

Η ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΤΟ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΑΠΟΤΥΠΩΜΑ

Σήμερα, η κελτική μουσική δεν ανήκει μόνο στα μουσεία. Είναι πιο ζωντανή από ποτέ. Από τις μεγάλες παραγωγές τύπου Riverdance που έφεραν τον ιρλανδικό χορό σε κάθε γωνιά του πλανήτη, μέχρι τα σύγχρονα συγκροτήματα που αναμειγνύουν το βιολί με την ηλεκτρική κιθάρα, ο κελτικός ήχος συνεχίζει να γοητεύει. Φεστιβάλ όπως το "Festival Interceltique de Lorient" στη Γαλλία συγκεντρώνουν εκατομμύρια ανθρώπους που γιορτάζουν αυτή την κοινή κληρονομιά. Η κελτική μουσική κατάφερε να γίνει παγκόσμια γιατί μιλάει για πράγματα που αφορούν κάθε άνθρωπο: την ανάγκη για ρίζες, τη χαρά της παρέας και τη δύναμη της μνήμης.

ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΟΝ ΧΡΟΝΟ ΚΑΙ ΣΤΟΝ ΧΩΡΟ

Κλείνοντας αυτή την ανασκόπηση, πρέπει να καταλάβουμε ότι η κελτική μουσική είναι ένας κύκλος. Ξεκινά από το χώμα, ταξιδεύει μέσα από τον άνεμο και τη θάλασσα, και επιστρέφει πάντα στην καρδιά του ανθρώπου. Δεν είναι απλώς «παραδοσιακή» με την έννοια του παλιού· είναι διαχρονική. Είναι ο ήχος που σε κάνει να νιώθεις νοσταλγία για έναν τόπο που ίσως δεν έχεις επισκεφτεί ποτέ, και μια οικειότητα με ανθρώπους που μιλούν άλλη γλώσσα, αλλά μοιράζονται τον ίδιο ρυθμό.