.jpeg)
1. Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΕΤΡΟΥΣΚΩΝ
Η ρωμαϊκή μουσική είναι σε μεγάλο βαθμό κληρονόμος της ελληνικής. Οι Ρωμαίοι υιοθέτησαν την ελληνική θεωρία, τα διαστήματα και τα όργανα, αλλά τα προσάρμοσαν στις δικές τους ανάγκες για επίδειξη και ισχύ. Παράλληλα, οι Ετρούσκοι τους κληροδότησαν την αγάπη για τα χάλκινα πνευστά.
2. ΤΑ ΚΥΡΙΟΤΕΡΑ ΜΟΥΣΙΚΑ ΟΡΓΑΝΑ
TIBIA: Η ρωμαϊκή εκδοχή του ελληνικού αυλού. Ήταν απαραίτητη στις θυσίες και τις
.jpeg)
θρησκευτικές τελετές για να «καλύπτει» τους εξωτερικούς θορύβους που θεωρούνταν κακός οιωνός.TUBA: Μια μακριά, ευθεία χάλκινη τρομπέτα που χρησιμοποιούνταν κυρίως στον στρατό για σήματα μάχης.
CORNU: Ένα μεγάλο κυκλικό χάλκινο όργανο (σε σχήμα G) που περιέβαλλε το σώμα του μουσικού.
HYDRAULIS (ΥΔΡΑΥΛΙΣ): Το εντυπωσιακό «υδραυλικό όργανο», πρόγονος του εκκλησιαστικού οργάνου, που χρησιμοποιούνταν στα αμφιθέατρα για να καλύπτει τις ιαχές του πλήθους κατά τις μονομαχίες.
- CITHARA (ΚΙΘΑΡΑ): Το όργανο των «βιρτουόζων» και των επαγγελματιών μουσικών, που συχνά έφταναν σε επίπεδα δημοτικότητας ανάλογα με τους σημερινούς «ροκ σταρ».
.jpeg)
3. Η ΜΟΥΣΙΚΗ ΣΤΗΝ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΤΗΤΑ
Στρατός: Η μουσική ήταν το κύριο μέσο επικοινωνίας και συντονισμού των λεγεώνων.
Θέαμα: Στο Κολοσσαίο και στα τσίρκα, μεγάλες ομάδες πνευστών και ορχήστρες συνόδευαν τις παραστάσεις.
Ιδιωτική ζωή: Οι πλούσιοι Ρωμαίοι θεωρούσαν τη μουσική μόρφωση δείγμα καλλιέργειας, ενώ στα συμπόσια οι μουσικοί ήταν πάντα παρόντες.
4. ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΑ TRIVIA
Ο ΝΕΡΩΝΑΣ: Ο αυτοκράτορας που θεωρούσε τον εαυτό του σπουδαίο κιθαρωδό και συμμετείχε σε αγώνες, όπου φυσικά κέρδιζε πάντα το πρώτο βραβείο.
Η ΑΠΕΡΓΙΑ ΤΩΝ ΑΥΛΗΤΩΝ: Ο Τίτος Λίβιος αναφέρει μια από τις πρώτες καταγεγραμμένες απεργίες στην ιστορία, όταν οι μουσικοί (tibicines) εγκατέλειψαν τη Ρώμη και κατέφυγαν στο Τίβολι επειδή τους αφαιρέθηκαν κάποια προνόμια, παραλύοντας τις θρησκευτικές τελετές της πόλης.
.jpeg)
ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5: Η ΜΟΥΣΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΡΩΜΗ
Η ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ
Σε αντίθεση με τους Έλληνες που θεωρούσαν τη μουσική (Μουσική Τέχνη) ως βασικό πυλώνα του Ήθους και της παιδείας, οι Ρωμαίοι την αντιμετώπιζαν κυρίως χρηστικά. Η μουσική ήταν απαραίτητη:
Στις θρησκευτικές τελετές (για τον εξαγνισμό και την απομάκρυνση κακών πνευμάτων).
Στο στρατό (για τη μετάδοση εντολών και τον εκφοβισμό του εχθρού).
Στα θεάματα (Colosseum, Circus Maximus) για τη συνοδεία μονομαχιών.
ΤΑ ΜΟΥΣΙΚΑ ΟΡΓΑΝΑ ΤΗΣ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑΣ
Οι Ρωμαίοι υπήρξαν εξαιρετικοί μηχανικοί και αυτό αντικατοπτρίζεται στην εξέλιξη των οργάνων τους, με έμφαση στον όγκο και την ένταση του ήχου.
ΟΡΓΑΝΟ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΧΡΗΣΗ TUBA Μακριά, ευθεία χάλκινη σάλπιγγα. Στρατιωτικά σήματα και παρελάσεις. CORNU Μεγάλο χάλκινο όργανο σε σχήμα "G". Μεταφορά εντολών στο πεδίο της μάχης. HYDRAULIS Το υδραυλικό όργανο του Κτησίβιου. Μεγάλες αρένες και δημόσια θεάματα. TIBIA Η εξέλιξη του ελληνικού αυλού. Θρησκευτικές θυσίες και θέατρο. CITHARA Μεγαλύτερη και πιο ηχηρή από την ελληνική λύρα. Συναυλίες δεξιοτεχνίας από επαγγελματίες. ΟΙ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΕΣ ΜΟΥΣΙΚΟΙ (VIRTUOSI)
Στην αυτοκρατορική Ρώμη εμφανίζεται για πρώτη φορά το φαινόμενο των «αστέρων» της μουσικής. Οι Citharoedi (κιθαρωδοί) απολάμβαναν τεράστια φήμη, υψηλές αμοιβές και συχνά συνοδεύονταν από φανατικό κοινό. Ακόμα και αυτοκράτορες, με πιο γνωστό τον Νέρωνα, επεδίωκαν τη δημόσια αναγνώριση ως μουσικοί, συμμετέχοντας σε διαγωνισμούς στην Ελλάδα και τη Ρώμη.
Η ΜΟΥΣΙΚΗ ΣΤΟ ΡΩΜΑΪΚΟ ΘΕΑΤΡΟ
.jpeg)
Το ρωμαϊκό θέατρο βασιζόταν πολύ περισσότερο στη μουσική από ό,τι το ελληνικό. Οι Cantica ήταν λυρικά μέρη που τραγουδιούνταν με τη συνοδεία της tibia, ενώ η παντομίμα (Pantomimus) –ένα εξαιρετικά δημοφιλές είδος– βασιζόταν αποκλειστικά στη μουσική και την κίνηση για να αφηγηθεί μια ιστορία.
Σημείωση: Παρά τη μεγάλη διάδοση της μουσικής, οι Ρωμαίοι δεν μας άφησαν γραπτά δείγματα σημειογραφίας. Οι γνώσεις μας βασίζονται σχεδόν αποκλειστικά σε φιλολογικές πηγές, ανάγλυφα, τοιχογραφίες και αρχαιολογικά ευρήματα οργάνων.
Η ΥΔΡΑΥΛΙΣ: ΤΟ ΘΗΡΙΟ ΤΩΝ ΑΡΕΝΩΝ
Αν η Ρώμη είχε ένα όργανο που την αντιπροσώπευε πλήρως, αυτό ήταν η Ύδραυλις. Εφευρέθηκε από τον Κτησίβιο τον Αλεξανδρέα και ήταν ο πρόγονος του εκκλησιαστικού οργάνου. Χρησιμοποιούσε την πίεση του νερού για να διοχετεύει αέρα στους αυλούς, παράγοντας έναν ήχο τόσο δυνατό που μπορούσε να ακουστεί σε ολόκληρο το Κολοσσαίο.
TRIVIA:
Θόρυβος και Αίμα: Η Ύδραυλις δεν έπαιζε απαλή μουσική. Η χρήση της στις αρένες ήταν να κρατά την ένταση στα ύψη κατά τη διάρκεια των μονομαχιών και των εκτελέσεων, λειτουργώντας ως το «soundtrack» των θεαμάτων.
Το πάθος του Νέρωνα: Ο αυτοκράτορας Νέρωνας είχε τέτοια εμμονή με την Ύδραυλι, που λέγεται ότι κάποτε, ενώ η Ρώμη βρισκόταν σε πολιτική κρίση, εκείνος περνούσε τις ώρες του εξετάζοντας νέους τύπους υδραυλικών οργάνων και συζητώντας για τη μηχανική τους.
Σύμβολο Κύρους: Παρά τη θορυβώδη φύση της, η κατοχή μιας μικρότερης υδραύλεως στο σπίτι θεωρούνταν το απόλυτο σύμβολο πλούτου και κοινωνικής θέσης για την ρωμαϊκή ελίτ.
ΟΙ ΡΩΜΑΪΚΕΣ ΣΑΛΠΙΓΓΕΣ
Ενώ οι Έλληνες χρησιμοποιούσαν τη σάλπιγγα κυρίως για σήματα, οι Ρωμαίοι δημιούργησαν ολόκληρα σώματα στρατιωτικών μουσικών, τους Aeneatores.
TUBA: Η ευθεία σάλπιγγα για τις επιθέσεις.
CORNU: Το κυκλικό όργανο για τις υποχωρήσεις και τις αλλαγές φρουράς.
LITUUS: Μια σάλπιγγα με κυρτή άκρη, που χρησιμοποιούνταν κυρίως από το ιππικό.
1. HYDRAULIS (ΥΔΡΑΥΛΙΣ)
Η Ύδραυλις ήταν το πιο πολύπλοκο τεχνολογικό επίτευγμα της εποχής.
ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ: Αποτελούνταν από μια βάση με δοχείο νερού, δύο αντλίες αέρα στα πλάγια, ένα κιβώτιο με αέρα (ανεμοθάλαμο) και μια σειρά από αυλούς (σωλήνες) στο πάνω μέρος.
ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΣ: Οι αντλίες έστελναν αέρα σε έναν μεταλλικό κώδωνα που βυθιζόταν στο νερό. Η πίεση του νερού κρατούσε τον αέρα σταθερό, ώστε όταν ο μουσικός πατούσε τα πλήκτρα, ο αέρας να διοχετεύεται στους αυλούς με ομοιόμορφη ένταση.
ΥΛΙΚΑ: Χαλκός για το σώμα, ξύλο για τον μηχανισμό των πλήκτρων και μέταλλο ή καλάμι για τους αυλούς.
2. TIBIA (ΤΙΜΠΙΑ)
Ήταν το κυριότερο πνευστό όργανο, αντίστοιχο του ελληνικού αυλού, αλλά με πιο βαθύ και τραχύ ήχο.
ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ: Αποτελούνταν από δύο ξεχωριστούς σωλήνες που ο μουσικός φυσούσε ταυτόχρονα. Κάθε σωλήνας είχε τρύπες για τα δάχτυλα.
ΥΛΙΚΑ: Κατασκευαζόταν από ξύλο (πύξος ή έβενος), κόκαλο ελαφιού ή ελεφαντόδοντο. Συχνά οι σωλήνες είχαν μεταλλικά δαχτυλίδια που περιστρέφονταν για να ανοίγουν ή να κλείνουν επιπλέον τρύπες, αλλάζοντας την κλίμακα.
3. TUBA (ΤΟΥΜΠΑ)
Η ρωμαϊκή σάλπιγγα που έδινε το σύνθημα για την επίθεση στις λεγεώνες.
ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ: Ήταν ένας ευθύς, μακρύς σωλήνας που κατέληγε σε μια διευρυμένη καμπάνα (κώδωνα). Το μήκος της έφτανε περίπου το 1,20 μέτρα.
ΥΛΙΚΑ: Κατασκευαζόταν εξ ολοκλήρου από ορείχαλκο ή χαλκό. Αποτελούνταν από ξεχωριστά τμήματα που ενώνονταν μεταξύ τους, μια τεχνική που επέτρεπε την εύκολη μεταφορά της.
.jpeg)
4. CORNU (ΚΟΡΝΟΥ)
Το επιβλητικό όργανο σε σχήμα "G" που περιέβαλλε τον ώμο του μουσικού.
ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ: Ένας πολύ μακρύς χάλκινος σωλήνας (έως 3 μέτρα μήκος) λυγισμένος σε σχήμα μεγάλου κύκλου. Διέθετε μια οριζόντια ξύλινη ή μεταλλική ράβδο που χρησίμευε ως λαβή και στήριγμα στον ώμο του «Cornicen» (του μουσικού).
ΥΛΙΚΑ: Σχεδόν πάντα από ορείχαλκο. Το επιστόμιό του ήταν παρόμοιο με αυτό των σύγχρονων τρομπονιών.
5. CITHARA (ΚΙΘΑΡΑ)
Το όργανο των επαγγελματιών που απαιτούσε μεγάλη δεξιοτεχνία.
ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ: Είχε ένα μεγάλο, ξύλινο ηχείο με επίπεδη βάση και δύο βραχίονες που ενώνονταν με μια εγκάρσια ράβδο (ζυγό). Είχε συνήθως 7 χορδές.
ΥΛΙΚΑ: Το ηχείο ήταν από ξύλο (συχνά πλατάνι ή σφένδαμο). Οι χορδές κατασκευάζονταν από έντερο προβάτου (catgut).
TRIVIA: Η "ΑΚΑΘΑΡΤΗ" ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ
Γνωρίζατε ότι για τις χορδές της κιθάρας οι Ρωμαίοι προτιμούσαν έντερα από ζώα που είχαν ζήσει σε ορεινές περιοχές; Πίστευαν ότι το κρύο κλίμα έκανε τα έντερα πιο ανθεκτικά και τον ήχο πιο κρυστάλλινο.
Επίσης, οι κατασκευαστές των χάλκινων πνευστών (Tuba, Cornu) ήταν τόσο σεβαστοί, που συχνά είχαν τις δικές τους συντεχνίες μέσα στην πόλη της Ρώμης και θεωρούνταν απαραίτητοι για τη λειτουργία του κράτους.Συνεχίζουμε λοιπόν την ανάλυση, συνδέοντας την κατασκευή των οργάνων με τη χρήση τους στις μεγάλες ρωμαϊκές γιορτές και την καθημερινή πράξη.
Η ΜΟΥΣΙΚΗ ΣΤΗΝ ΠΡΑΞΗ: ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΚΑΙ ΕΚΤΕΛΕΣΗ
Ο τρόπος που έπαιζαν οι Ρωμαίοι τα όργανά τους μαρτυρά την αγάπη τους για την ένταση και τη δεξιοτεχνία.
Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΤΗΣ TIBIA: Οι μουσικοί (Tibicines) χρησιμοποιούσαν συχνά τη φορβειά (capistrum), έναν δερμάτινο ιμάντα που δενόταν γύρω από το κεφάλι και το στόμα. Αυτό βοηθούσε στη στήριξη των δύο αυλών και επέτρεπε στον μουσικό να φυσά με τεράστια δύναμη χωρίς να κουράζει τους μύες του προσώπου του.
Η ΔΕΞΙΟΤΕΧΝΙΑ ΤΗΣ ΚΙΘΑΡΑΣ: Οι κιθαρωδοί έπαιζαν με ένα μεγάλο πλήκτρο (πένα) από ελεφαντόδοντο ή μέταλλο στο δεξί χέρι για τις δυνατές νότες, ενώ με τα δάχτυλα του αριστερού χεριού «πίεζαν» ή «τσιμπούσαν» τις χορδές για πιο λεπτές αποχρώσεις και βιμπράτο.
ΤΟ ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΕΝΟ ΦΥΣΗΜΑ: Στα στρατιωτικά όργανα (Tuba, Cornu), η τεχνική δεν αφορούσε τη μελωδία αλλά την καθαρότητα των σημάτων. Υπήρχαν ειδικοί κώδικες: άλλο φύσημα για την υποχώρηση και άλλο για την έφοδο.
Η ΜΟΥΣΙΚΗ ΣΤΙΣ ΡΩΜΑΪΚΕΣ ΓΙΟΡΤΕΣ
Στη Ρώμη, η μουσική ήταν το «χρώμα» κάθε δημόσιας συγκέντρωσης.
1. ΤΑ ΛΟΥΝΤΙ (LUDI)
Ήταν οι μεγάλες δημόσιες γιορτές (π.χ. Ludi Romani). Εδώ η μουσική συνόδευε τα πάντα:
Πομπές: Οι σαλπιγκτές άνοιγαν τον δρόμο.
Αρματοδρομίες: Η Ύδραυλις και οι σάλπιγγες ξεσήκωναν τα πλήθη ανάμεσα στους γύρους.
2. ΤΑ ΣΑΤΟΥΡΝΑΛΙΑ (SATURNALIA)
Η πιο ξέφρενη γιορτή της Ρώμης (πρόγονος των Χριστουγέννων και των Αποκριών).
Η μουσική ήταν παντού στους δρόμους, με φορητές λύρες, αυλούς και κρουστά (τύμπανα και κύμβαλα).
Ήταν η εποχή που η μουσική γινόταν πιο «λαϊκή» και λιγότερο τυπική.
3. ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΕΣ ΘΥΣΙΕΣ
Δεν γινόταν θυσία χωρίς την παρουσία ενός παίκτη Tibia.
Ο λόγος: Πίστευαν ότι ο ήχος του αυλού «απομόνωνε» τον ιερέα από τους θορύβους του δρόμου ή τις φωνές, επιτρέποντάς του να συγκεντρωθεί στην προσευχή.
TRIVIA: ΤΟ ΠΑΡΑΣΚΗΝΙΟ ΤΩΝ ΓΙΟΡΤΩΝ
ΟΙ "SCAENICI": Έτσι ονομάζονταν οι επαγγελματίες μουσικοί και ηθοποιοί των γιορτών. Ήταν τόσο απαραίτητοι, που είχαν το δικαίωμα να κυκλοφορούν με προσωπεία και να πίνουν δημόσια κατά τη διάρκεια των γιορτών, κάτι που απαγορευόταν στους υπόλοιπους πολίτες.
ΤΟ "SOLO" ΤΟΥ ΝΕΡΩΝΑ: Λέγεται ότι όταν ο Νέρωνας έδινε ρεσιτάλ κιθάρας στις γιορτές, οι πόρτες του θεάτρου κλειδώνονταν. Κανείς δεν επιτρεπόταν να βγει μέχρι να τελειώσει (μερικές φορές μετά από ώρες!), με αποτέλεσμα κάποιοι να πηδούν από τα τείχη για να γλιτώσουν!
ΜΟΥΣΙΚΗ ΓΙΑ ΤΟΝ ΘΑΝΑΤΟ: Στις ρωμαϊκές κηδείες, ο αριθμός των μουσικών ήταν δείγμα πλούτου. Μάλιστα, ο νόμος των Δώδεκα Δελτών έβαλε κάποια στιγμή όριο: επιτρέπονταν το πολύ 10 αυλητές ανά κηδεία για να αποφεύγεται η υπερβολική επίδειξη πλούτου.Συνδυάζοντας την τεχνική των οργάνων με τη ζωντάνια των ρωμαϊκών εκδηλώσεων, το επόμενο μέρος της εγκυκλοπαίδειας επικεντρώνεται στο πώς ο ήχος διαμόρφωνε την αυτοκρατορική ατμόσφαιρα, από το πεδίο της μάχης μέχρι τις θορυβώδεις γιορτές.
Η ΜΟΥΣΙΚΗ ΣΤΗΝ ΠΡΑΞΗ: ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΚΑΙ ΕΚΤΕΛΕΣΗ
Ο τρόπος που έπαιζαν οι Ρωμαίοι τα όργανά τους μαρτυρά την αγάπη τους για την ένταση, τη δύναμη και τη δεξιοτεχνία.
Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΤΗΣ TIBIA: Οι μουσικοί (TIBICINES) χρησιμοποιούσαν συχνά τη ΦΟΡΒΕΙΑ (CAPISTRUM), έναν δερμάτινο ιμάντα που δενόταν γύρω από το κεφάλι και το στόμα. Αυτό βοηθούσε στη στήριξη των δύο αυλών και επέτρεπε στον μουσικό να φυσά με τεράστια δύναμη χωρίς να κουράζει τους μύες του προσώπου του, εξασφαλίζοντας συνεχή ροή αέρα.
Η ΔΕΞΙΟΤΕΧΝΙΑ ΤΗΣ ΚΙΘΑΡΑΣ: Οι κιθαρωδοί έπαιζαν με ένα μεγάλο πλήκτρο (πένα) από ελεφαντόδοντο ή μέταλλο στο δεξί χέρι για τις δυνατές νότες, ενώ με τα δάχτυλα του αριστερού χεριού «πίεζαν» ή «τσιμπούσαν» τις χορδές για πιο λεπτές αποχρώσεις και βιμπράτο.
ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΟΣ ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΟΣ: Στα στρατιωτικά όργανα (TUBA, CORNU), η τεχνική δεν αφορούσε τη μελωδία αλλά την καθαρότητα των σημάτων. Υπήρχαν ειδικοί κώδικες: διαφορετικό φύσημα (staccato ή legato) για την υποχώρηση και άλλο για την έφοδο, ώστε να ακούγονται πάνω από τον θόρυβο της μάχης.
Η ΜΟΥΣΙΚΗ ΣΤΙΣ ΡΩΜΑΪΚΕΣ ΓΙΟΡΤΕΣ ΚΑΙ ΤΟΝ ΣΤΡΑΤΟ
Στη Ρώμη, η μουσική ήταν το «χρώμα» κάθε δημόσιας συγκέντρωσης και το εργαλείο κάθε λεγεώνας.
1. ΟΙ ΛΕΓΕΩΝΕΣ ΚΑΙ ΟΙ AENEATORES
Οι στρατιωτικοί μουσικοί (AENEATORES) είχαν δική τους ιεραρχία.
Ο TUBICEN έδινε το σύνθημα για την επίθεση.
Ο CORNICEN μετέφερε τις εντολές του στρατηγού στις σημαίες (signa) της κάθε μονάδας.
Η μουσική ήταν ζήτημα ζωής και θανάτου, καθώς ένας λάθος ήχος μπορούσε να οδηγήσει σε λανθασμένη τακτική κίνηση.
2. ΤΑ ΣΑΤΟΥΡΝΑΛΙΑ (SATURNALIA)
Η πιο ξέφρενη γιορτή της Ρώμης (πρόγονος των Χριστουγέννων και των Αποκριών).
Η μουσική ήταν παντού στους δρόμους, με φορητές λύρες, αυλούς και κρουστά (TYMPANA και CYMBALA).
Ήταν η εποχή που η μουσική γινόταν πιο «λαϊκή» και λιγότερο τυπική, με τους δούλους και τους ελεύθερους πολίτες να τραγουδούν μαζί σατιρικά τραγούδια.
3. ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΕΣ ΘΥΣΙΕΣ
Δεν γινόταν θυσία χωρίς την παρουσία ενός παίκτη TIBIA.
Ο ΛΟΓΟΣ: Πίστευαν ότι ο ήχος του αυλού «απομόνωνε» τον ιερέα από τους θορύβους του δρόμου ή τις κακόφωνες κραυγές, επιτρέποντάς του να συγκεντρωθεί απόλυτα στην προσευχή προς τους θεούς.
TRIVIA: ΤΟ ΠΑΡΑΣΚΗΝΙΟ ΤΗΣ ΡΩΜΑΪΚΗΣ ΣΚΗΝΗΣ
ΟΙ SCAENICI: Έτσι ονομάζονταν οι επαγγελματίες μουσικοί και ηθοποιοί των γιορτών. Ήταν τόσο απαραίτητοι, που είχαν το δικαίωμα να κυκλοφορούν με προσωπεία και να πίνουν δημόσια κατά τη διάρκεια των γιορτών, προνόμιο που δεν είχαν οι υπόλοιποι πολίτες.
ΤΟ "SOLO" ΤΟΥ ΝΕΡΩΝΑ: Λέγεται ότι όταν ο Νέρωνας έδινε ρεσιτάλ κιθάρας στις γιορτές, οι πόρτες του θεάτρου κλειδώνονταν ερμητικά. Κανείς δεν επιτρεπόταν να βγει μέχρι να τελειώσει (μερικές φορές μετά από ώρες!), με αποτέλεσμα κάποιοι θεατές να πηδούν από τα τείχη ή να παριστάνουν τους πεθαμένους για να τους απομακρύνουν!
ΜΟΥΣΙΚΗ ΓΙΑ ΤΟΝ ΘΑΝΑΤΟ: Στις ρωμαϊκές κηδείες, ο αριθμός των μουσικών ήταν δείγμα πλούτου. Μάλιστα, ο νόμος των Δώδεκα Δελτών έβαλε κάποια στιγμή όριο: επιτρέπονταν το πολύ 10 ΑΥΛΗΤΕΣ ανά κηδεία για να περιοριστεί η υπερβολική επίδειξη πλούτου και ο εκκωφαντικός θόρυβος στους δρόμους.Στην Αρχαία Ρώμη, η έννοια του «συνθέτη» με τη σημερινή μορφή δεν υπήρχε ακριβώς, καθώς η μουσική ήταν κυρίως προφορική παράδοση. Ωστόσο, υπήρχαν δεξιοτέχνες (Virtuosi) και ποιητές-μουσικοί που άφησαν εποχή, κερδίζοντας δόξα και πλούτη που θα ζήλευαν και οι σημερινοί σταρ.
Ακολουθούν οι πιο εμβληματικές μορφές που πρέπει να περιληφθούν στην εγκυκλοπαίδειά σας:
ΟΙ "ROCK STARS" ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΡΩΜΗΣ
1. ΤΕΡΠΝΟΣ (TERPNUS)
Ο Τέρπνος ήταν ο διασημότερος κιθαρωδός της εποχής του και δάσκαλος του Νέρωνα.
Η ΦΗΜΗ ΤΟΥ: Λέγεται ότι μετά από κάθε δείπνο, ο Νέρωνας τον ανάγκαζε να παίζει κιθάρα μέχρι αργά τη νύχτα.
Η ΣΥΝΕΙΣΦΟΡΑ ΤΟΥ: Ήταν αυτός που εισήγαγε τη «νέα σχολή» δεξιοτεχνίας στην κιθάρα, εστιάζοντας σε πολύπλοκες τεχνικές που εντυπωσίαζαν τα πλήθη.
2. ΔΙΟΔΩΡΟΣ (DIODORUS)
Ένας άλλος κορυφαίος κιθαρωδός, ο οποίος ταξίδευε σε όλη την αυτοκρατορία δίνοντας κονσέρτα. Η φήμη του ήταν τέτοια που οι πόλεις ανταγωνίζονταν για το ποια θα τον φιλοξενήσει, προσφέροντάς του χρυσά στεφάνια και τεράστιες αμοιβές.
3. ΜΕΣΟΜΗΔΗΣ Ο ΚΡΗΣ (MESOMEDES)
Ο Μεσομήδης ήταν απελεύθερος του αυτοκράτορα Αδριανού και είναι ο πιο σημαντικός για την ιστορία της μουσικής, καθώς είναι ο μόνος από τον οποίο έχουν διασωθεί ολοκληρωμένες συνθέσεις με μουσική σημειογραφία!
ΤΑ ΕΡΓΑ ΤΟΥ: Συνέθεσε ύμνους όπως ο Ύμνος στον Ήλιο και ο Ύμνος στη Νέμεση.
Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥ: Οι συνθέσεις του μας δίνουν μια σπάνια εικόνα για το πώς ακουγόταν πραγματικά η μουσική εκείνης της περιόδου, συνδυάζοντας την ελληνική παράδοση με το ρωμαϊκό μεγαλείο.
4. ΑΝΑΞΕΝΩΡ (ANAXENOR)
Ένας διάσημος κιθαρωδός που έζησε την εποχή του Μάρκου Αντώνιου. Ο Αντώνιος τον εκτιμούσε τόσο πολύ, που του παραχώρησε τους φόρους τεσσάρων πόλεων για να εξασφαλίσει τα εισοδήματά του! Ο Ανάξενωρ κυκλοφορούσε πάντα με στρατιωτική συνοδεία, σαν πραγματικός ηγεμόνας.
Ο ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΑΣ - ΜΟΥΣΙΚΟΣ: ΝΕΡΩΝΑΣ (NERO)
Δεν μπορούμε να μιλάμε για Ρωμαίους μουσικούς χωρίς τον Νέρωνα. Αν και η ιστορία τον κατέγραψε ως τύραννο, ο ίδιος θεωρούσε τον εαυτό του πρωτίστως καλλιτέχνη.
Η ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ ΤΟΥ: Για να προστατεύσει τη φωνή του, κοιμόταν με μια πλάκα μολύβδου στο στήθος, έκανε ειδικές δίαιτες και απέφευγε τα φρούτα που πίστευε ότι βλάπτουν τις χορδές.
ΟΙ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΙ: Συμμετείχε στους Ολυμπιακούς Αγώνες και στα Πύθια ως τραγουδιστής και κιθαρωδός. Φυσικά, κανένας κριτής δεν τολμούσε να του δώσει άλλη θέση εκτός από την πρώτη.
ΤΑ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΛΟΓΙΑ: Λέγεται ότι λίγο πριν πεθάνει αναφώνησε: “Qualis artifex pereo!” (Τι τεχνίτης/καλλιτέχνης χάνεται μαζί μου!).
TRIVIA: ΟΙ ΑΜΟΙΒΕΣ ΤΩΝ ΜΟΥΣΙΚΩΝ
ΠΛΟΥΤΗ: Ένας επιτυχημένος κιθαρωδός μπορούσε να κερδίσει σε μία μόνο εμφάνιση περισσότερα χρήματα από όσα κέρδιζε ένας ανώτερος αξιωματικός του στρατού σε έναν χρόνο.
ΟΙ "ΚΡΑΚΤΕΣ" (APPLAUSE): Ο Νέρωνας είχε προσλάβει μια ομάδα 5.000 νέων (τους Augustiani), οι οποίοι ήταν εκπαιδευμένοι να χειροκροτούν με διαφορετικούς τρόπους (σαν «βόμβος μελισσών» ή σαν «ήχος από τούβλα») για να αποθεώνουν τις εμφανίσεις του. Ήταν η πρώτη μορφή οργανωμένων «φαν» στην ιστορία.Πέρα από τους μεγάλους αστέρες των θεάτρων και τους αυτοκράτορες, η καρδιά της ρωμαϊκής μουσικής χτυπούσε στις λαϊκές γειτονιές, όπως η Subura (Σούμπουρα), όπου η μουσική ήταν πιο «ακατέργαστη», καθημερινή και συχνά συνδεδεμένη με την επιβίωση.
Η ΜΟΥΣΙΚΗ ΤΟΥ ΔΡΟΜΟΥ ΚΑΙ ΤΩΝ ΤΑΒΕΡΝΩΝ
Στις φτωχογειτονιές της Ρώμης, η μουσική δεν είχε τη λάμψη της χρυσής κιθάρας. Εκεί συναντούσαμε:
CIRCULATORES (Πλανόδιοι Μουσικοί): Ήταν οι μουσικοί του δρόμου που έπαιζαν σε γωνιές και πλατείες για λίγα νομίσματα (as). Συχνά συνοδεύονταν από ακροβάτες, γητευτές φιδιών ή εκπαιδευμένες μαϊμούδες.
AMBULATRICES (Τραγουδίστριες των Πανδοχείων): Στις ρωμαϊκές ταβέρνες (popinae), γυναίκες μουσικοί έπαιζαν μικρά κρουστά και τραγουδούσαν λαϊκά άσματα για να διασκεδάσουν τους θαμώνες. Ο ήχος τους ήταν έντονος, με ρυθμούς που θύμιζαν χορευτική μουσική.
ΛΑΪΚΑ ΟΡΓΑΝΑ ΤΗΣ ΥΠΑΙΘΡΟΥ
SYRINX (ΣΥΡΙΓΞ): Το γνωστό «φλάουτο του Πάνα». Ήταν το αγαπημένο όργανο των βοσκών και των ανθρώπων της υπαίθρου. Κατασκευαζόταν από καλάμια διαφορετικού μήκους ενωμένα με κερί.
SCABILLUM (ΣΚΑΒΙΛΛΟΝ): Ένα ιδιαίτερο «κρουστό» που φορούσαν στο πόδι σαν σανδάλι. Ήταν δύο ξύλινες ή μεταλλικές πλάκες που χτυπούσαν μεταξύ τους καθώς ο μουσικός χτυπούσε το πόδι του στο έδαφος για να κρατάει τον ρυθμό.
TINTINNABULUM (ΚΟΥΔΟΥΝΙΑ): Μικρά χάλκινα κουδουνάκια που κρέμονταν παντού και πίστευαν ότι ο ήχος τους έδιωχνε το «κακό μάτι» και τις κακές ενέργειες από τις γειτονιές.
Η ΜΟΥΣΙΚΗ ΩΣ "ΕΠΑΓΓΕΛΜΑ ΕΠΙΒΙΩΣΗΣ"
Στη Subura, πολλοί μουσικοί ήταν απελεύθεροι (πρώην δούλοι) ή ξένοι από την Ανατολή και την Αίγυπτο.
Συμμετοχή σε Συμπόσια: Οι φτωχοί μουσικοί νοικιάζονταν για μια βραδιά σε πλούσια σπίτια. Αν δεν ικανοποιούσαν τους καλεσμένους, συχνά τους έδιωχναν χωρίς πληρωμή.
Μουσική και Μαγεία: Στις λαϊκές γειτονιές, η μουσική συνδεόταν συχνά με την πρόβλεψη του μέλλοντος και τη μαγεία. Οι «μάγοι» της εποχής χρησιμοποιούσαν μονοτονικούς ήχους από αυλούς για να προκαλέσουν έκσταση στους πιστούς τους.
TRIVIA: ΤΟ ΠΑΡΑΞΕΝΟ ΤΗΣ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΤΗΤΑΣ
ΤΟ "ΚΟΡΝΕΤΟ" ΤΩΝ ΤΑΒΕΡΝΩΝ: Στις ρωμαϊκές ταβέρνες υπήρχε ένας τύπος μουσικής που λεγόταν cantus tabernarius. Ήταν τραγούδια με στίχους που σατίριζαν την πολιτική, το φαγητό και τις τιμές του κρασιού.
Η ΘΟΡΥΒΩΔΗΣ ΡΩΜΗ: Ο σατιρικός ποιητής Ιουβενάλης παραπονιόταν ότι στη Ρώμη δεν μπορούσε να κοιμηθεί κανείς, όχι μόνο από τις άμαξες, αλλά και από τους πλανόδιους μουσικούς που έπαιζαν κάτω από τα παράθυρα των insulae (πολυκατοικιών) μέχρι τα ξημερώματα.
ΟΙ "ΜΟΥΣΙΚΟΙ" ΕΠΑΙΤΕΣ: Υπήρχε μια κατηγορία επαιτών που παρίσταναν τους τυφλούς μουσικούς παίζοντας σπασμένες λύρες, ελπίζοντας ότι ο κόσμος θα τους δώσει χρήματα μόνο και μόνο για να σταματήσουν τον δυσάρεστο ήχο!
.jpeg)
.jpeg)
.jpeg)
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου