Ο ΜΕΓΑΛΟΣ ΜΕΣΑΙΩΝΑΣ: Η ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΤΟΥ ΗΧΟΥ

ΤΟΜΟΣ Α': Η ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ 11ου ΑΙΩΝΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ι: ΓΚΙΝΤΟ ΝΤ' ΑΡΕΤΣΟ - Ο ΠΑΤΕΡΑΣ ΤΟΥ ΔΥΤΙΚΟΥ

ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ

Η ανάγκη για τη δημιουργία ενός συστήματος καταγραφής της μουσικής δεν προέκυψε από καλλιτεχνική ανησυχία, αλλά από πρακτική αναγκαιότητα. Στις αρχές του 11ου αιώνα, τα μοναστήρια της Ευρώπης δαπανούσαν δέκα ή και δεκαπέντε χρόνια για να εκπαιδεύσουν έναν ψάλτη, καθώς όλα έπρεπε να απομνημονεύονται. Ο Guido d'Arezzo, ένας Βενεδικτίνος μοναχός, αποφάσισε να "δαμάσει" το χάος.

1.1 Η "Γκουιντόνιος Χείρ" (The Guidonian Hand)

Ο Γκιντό επινόησε ένα οπτικό βοήθημα που χρησιμοποιούσε τις κλείδωσες του αριστερού χεριού. Κάθε σημείο του χεριού αντιστοιχούσε σε μια συγκεκριμένη νότα. Ο δάσκαλος έδειχνε ένα σημείο στο χέρι του και οι μαθητές έπρεπε να ψάλουν την αντίστοιχη νότα. Αυτό ήταν το πρώτο "διαδραστικό" σύστημα διδασκαλίας στην ιστορία της μουσικής.

1.2 Το Σύστημα των Εξαχόρδων

Αντί για την οκτάβα που χρησιμοποιούμε σήμερα, ο Γκιντό χρησιμοποίησε το Εξάχορδο (Hexachord), μια σειρά έξι νοτών. Για να διδάξει τα διαστήματα, χρησιμοποίησε τον ύμνο στον Άγιο Ιωάννη τον Βαπτιστή (Ut queant laxis). Οι πρώτες συλλαβές κάθε στίχου ανέβαιναν κατά έναν τόνο:

• UT queant laxis

• REsonare fibris

• MIra gestorum

• FAmuli tuorum

• SOLve polluti

• LAbii reatum

Αυτή η μέθοδος ονομάστηκε Σολμιζασμός (Solmization) και είναι ο πρόγονος του σημερινού Σολφέζ. Το "Ut" αργότερα αντικαταστάθηκε από το "Do" για λόγους ευφωνίας, ενώ το "Si" προστέθηκε πολύ αργότερα.

Ο Διάλογος του Γκιντό με τον Πάπα Ιωάννη ΙΘ' (1028 μ.Χ.):

— "Μου είπαν, Γκιντό, ότι μπορείς να διδάξεις σε έναν αδαή να ψάλλει μέσα σε λίγες μέρες αυτό που εμείς μαθαίναμε σε χρόνια," είπε ο Πάπας κοιτάζοντας το χαρτί με τις γραμμές. — "Μεγαλειότατε, δεν διδάσκω εγώ, αλλά το σύστημα. Το πεντάγραμμο είναι ο καθρέφτης του ήχου. Αν ο ψάλτης βλέπει το ύψος της νότας, η φωνή του υπακούει στα μάτια του και όχι μόνο στην ασθενή του μνήμη." — "Αν αυτό αληθεύει, τότε η Εκκλησία δεν θα σωπαίνει ποτέ ξανά."

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΙ: Η ΚΩΔΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΤΡΟΠΩΝ (MODES)

Η μεσαιωνική μουσική βασιζόταν στους Εκκλησιαστικούς Τρόπους. Δεν υπήρχε η έννοια του "Ματζόρε" και του "Μινόρε" όπως τα ξέρουμε σήμερα. Υπήρχαν οκτώ τρόποι, ο καθένας με τη δική του ψυχολογική επίδραση:

1. Δωρικός (Protus): Σοβαρός και αυστηρός.

2. Φρυγικός (Deuterus): Ανήσυχος, σχεδόν πολεμικός.

3. Λύδιος (Tritus): Χαρούμενος και φωτεινός.

4. Μιξολύδιος (Tetrardus): Γαλήνιος και θεϊκός.

Κάθε τρόπος είχε τον "Finalis" (τη νότα κατάληξης) και τον "Dominant" (τη νότα που κυριαρχούσε στη μελωδία). Η ακριβής τήρηση αυτών των κανόνων ήταν ζήτημα θεολογικό: μια λάθος νότα μπορούσε να θεωρηθεί "διαβολική" (όπως το διάστημα του Τριτόνου, το Diabolus in Musica).

---

ΤΟΜΟΣ Β': Η ΑΝΟΔΟΣ ΤΗΣ ΠΟΛΥΦΩΝΙΑΣ - Η ΣΧΟΛΗ ΤΗΣ NOTRE DAME

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ι: ΛΕΟΝΙΝΟΣ ΚΑΙ ΠΕΡΟΤΙΝΟΣ - ΟΙ ΠΡΩΤΟΙ "ΣΥΝΘΕΤΕΣ"

Στα μέσα του 12ου αιώνα, το Παρίσι γίνεται το πνευματικό κέντρο της Ευρώπης. Στον καθεδρικό ναό της Παναγίας των Παρισίων, δύο μουσικοί αρχίζουν να πειραματίζονται με την κατακόρυφη οργάνωση του ήχου.

1.1 Το Magnus Liber Organi

Ο Λεονίνος (Leonin) συνέταξε το "Μεγάλο Βιβλίο του Οργάνου". Πήρε το αργό, παρατεταμένο Γρηγοριανό μέλος (που ονομάστηκε Tenor, από το λατινικό tenere - κρατώ) και πρόσθεσε από πάνω μια δεύτερη, γρήγορη και μελισματική φωνή (Duplum). Αυτό ήταν το Organum Purum.

1.2 Ο Περοτίνος ο Μέγας (Perotinus Magnus)

Ο μαθητής του Λεονίνου, ο Περοτίνος, πήγε το πείραμα παραπέρα. Πρόσθεσε τρίτη (Triplum) και τέταρτη φωνή (Quadruplum). Η μουσική του Περοτίνου ήταν σαν τα γοτθικά βιτρό: περίπλοκη, γεωμετρική και γεμάτη φως. Για να μπορέσουν τέσσερις φωνές να τραγουδούν ταυτόχρονα χωρίς να συγκρούονται, ο Περοτίνος έπρεπε να εφεύρει τον Ρυθμό.

1.3 Οι Ρυθμικοί Τρόποι

Βασισμένοι στην αρχαία ελληνική ποιητική (Ίαμβος, Τροχαίος, Δάκτυλος), οι μουσικοί της Notre Dame δημιούργησαν έξι ρυθμικά σχήματα. Ήταν η πρώτη φορά που η μουσική σημειογραφία έδειχνε όχι μόνο το "ποια" νότα θα παιχτεί, αλλά και "για πόση ώρα".

[Image: Detail from a 13th-century manuscript showing 4-part polyphony by Perotin]

Ο Διάλογος ενός Μαθητή με τον Περοτίνο (1198 μ.Χ.):

— "Δάσκαλε, οι φωνές που προσθέτεις είναι τόσο πολλές που το ιερό μέλος της Εκκλησίας μόλις που ακούγεται." — "Το ιερό μέλος είναι τα θεμέλια του ναού, παιδί μου. Δεν χρειάζεται να φαίνονται για να στηρίζουν το οικοδόμημα. Οι δικές μου φωνές είναι οι κίονες και τα τόξα που ανεβαίνουν προς τον ουρανό. Όσο πιο ψηλά φτάνουμε, τόσο πιο πολύ πλησιάζουμε τους αγγέλους."

---

ΤΟΜΟΣ Γ': Η ΚΟΣΜΙΚΗ ΜΟΥΣΙΚΗ - ΤΡΟΒΑΔΟΥΡΟΙ ΚΑΙ ΙΠΠΟΤΕΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ι: Η ΓΛΩΣΣΑ ΤΟΥ OCCITAN ΚΑΙ Η ΑΥΛΙΚΗ ΑΓΑΠΗ

Ενώ η Εκκλησία ασχολούνταν με τη σωτηρία της ψυχής, στα κάστρα της Προβηγκίας γεννιόταν μια μουσική για την καρδιά. Οι Τροβαδούροι (Troubadours) ήταν οι πρώτοι που έγραψαν μουσική στη λαϊκή γλώσσα.

1.1 Η Φιλοσοφία του Fin' Amor

Ο "Ευγενικός Έρωτας" δεν ήταν μια απλή σχέση. Ήταν μια ιεροτελεστία. Ο ιππότης-μουσικός λάτρευε μια απρόσιτη κυρία (συνήθως τη σύζυγο του φεουδάρχη του). Η μουσική ήταν το μέσο για να εκφράσει την υποταγή του.

• Canso: Το ερωτικό τραγούδι.

• Sirventes: Το πολιτικό ή σατιρικό τραγούδι.

• Alba: Το τραγούδι της αυγής, όταν οι εραστές πρέπει να χωρίσουν.

1.2 Σημαντικές Μορφές

• Γουλιέλμος Θ' της Ακουιτανίας: Ο πρώτος γνωστός τροβαδούρος, ένας πανίσχυρος δούκας που έγραφε προκλητικούς και λυρικούς στίχους.

• Bernart de Ventadorn: Ο "δάσκαλος των εραστών", του οποίου οι μελωδίες θεωρούνται οι πιο κομψές του Μεσαίωνα.

• Beatritz de Dia: Μία από τις λίγες Trobairitz (γυναίκες τροβαδούροι), που έγραψε για τον έρωτά της με μια ειλικρίνεια που σοκάρει ακόμα και σήμερα.

ΤΟΜΟΣ Δ': ΤΑ ΟΡΓΑΝΑ ΤΟΥ ΜΕΣΑΙΩΝΑ - Η ΥΛΙΚΗ ΥΠΟΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΗΧΟΥ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ι: Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΟΡΓΑΝΟΠΟΙΪΑΣ

Στον Μεσαίωνα, τα όργανα δεν ήταν απλώς εργαλεία, αλλά σύμβολα κοινωνικής τάξης. Τα όργανα χωρίζονταν σε δύο μεγάλες κατηγορίες: τα Haut (υψηλά - δυνατά) για εξωτερικούς χώρους και τα Bas (χαμηλά - σιγανά) για εσωτερικούς χώρους και αυλές.

1.1 Τα Έγχορδα: Η Ψυχή της Αυλής

• Το Λαούτο (Lute): Με σώμα σε σχήμα αχλαδιού, ήρθε στην Ευρώπη από τους Άραβες της Ισπανίας (Al-Andalus). Ήταν το όργανο των ευγενών. Η τεχνική του απαιτούσε λεπτότητα, καθώς οι χορδές ήταν φτιαγμένες από έντερα ζώων.

• Το Ψαλτήρι (Psaltery): Ένα επίπεδο ξύλινο κουτί με τεντωμένες χορδές που ο μουσικός έπληττε ή έψαλλε με τα δάχτυλα. Ήταν το αγαπημένο όργανο για τη συνοδεία θρησκευτικών ύμνων εκτός ναού.

• Η Βιέλα (Vielle): Ο πρόγονος του βιολιού. Είχε συνήθως πέντε χορδές και παιζόταν με δοξάρι. Ήταν το πολυεργαλείο των Ζογκλέρ (Jongleurs), των περιπλανώμενων μουσικών που διασκέδαζαν τον λαό στις πανηγύρεις.

1.2 Τα Πνευστά: Η Ηχώ των Κάστρων

• Το Σωμέ (Shawm): Ένα όργανο με διπλή γλώσσα, πρόγονος του ομποέ. Ο ήχος του ήταν διαπεραστικός και χρησιμοποιούνταν σε γιορτές και χορούς.

• Το Φλάουτο με Ράμφος (Recorder): Φτιαγμένο από ξύλο, σε διάφορα μεγέθη, χρησιμοποιούνταν για απαλές μελωδίες στα δωμάτια των κυριών.

• Η Γκάιντα (Bagpipe): Αν και σήμερα θεωρείται λαϊκό όργανο, στον Μεσαίωνα παιζόταν σε όλες τις κοινωνικές τάξεις, ακόμα και στις βασιλικές αυλές.

[Image: A medieval banquet scene with musicians playing Lute, Vielle, and Shawm]

---

ΤΟΜΟΣ Ε': ARS NOVA - Η ΜΟΥΣΙΚΗ ΤΟΥ 14ου ΑΙΩΝΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ι: ΦΙΛΙΠ ΝΤΕ ΒΙΤΡΙ ΚΑΙ Η ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ

Γύρω στο 1320, ο Philippe de Vitry έγραψε μια πραγματεία με τίτλο Ars Nova (Νέα Τέχνη). Ήταν μια δήλωση ανεξαρτησίας από το παρελθόν. Η μουσική έπαψε να είναι μόνο "τριπλή" (προς τιμήν της Αγίας Τριάδας) και εισήγαγε το "διπλό" μέτρο.

1.1 Η Ισορρυθμία (Isorhythm)

Η πιο περίπλοκη τεχνική της Ars Nova ήταν η ισορρυθμία. Οι συνθέτες χρησιμοποιούσαν δύο στοιχεία:

• Color: Μια επαναλαμβανόμενη μελωδία.

• Talea: Ένα επαναλαμβανόμενο ρυθμικό σχήμα. Αυτά τα δύο συχνά είχαν διαφορετική διάρκεια, δημιουργώντας ένα ηχητικό πλέγμα που μόνο οι πολύ εκπαιδευμένοι μουσικοί μπορούσαν να κατανοήσουν.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΙ: ΓΚΙΓΙΟΜ ΝΤΕ ΜΑΣΟ - Ο ΤΕΛΕΥΤΑΙΟΣ ΤΡΟΒΑΔΟΥΡΟΣ

Ο Guillaume de Machaut ήταν ο μεγαλύτερος συνθέτης του 14ου αιώνα. Ήταν ο πρώτος που συνέθεσε μια πλήρη πολυφωνική Λειτουργία (Messe de Nostre Dame) ως ενιαίο έργο.

Ο Διάλογος του Μασό με έναν Νεαρό Συνθέτη (1360 μ.Χ.):

— "Δάσκαλε, γιατί περιπλέκεις τόσο πολύ τις φωνές; Ο κόσμος δεν μπορεί να ακολουθήσει τις μελωδίες σου." — "Παιδί μου, η μουσική είναι σαν τον κόσμο του Θεού. Φαίνεται απλός στην επιφάνεια, αλλά αν κοιτάξεις βαθιά, θα δεις νόμους μαθηματικούς και τέλεια τάξη. Αν η μουσική μου ήταν απλή, θα ήταν ψεύτικη. Γράφω για να καθρεφτίσω την πολυπλοκότητα της δημιουργίας."

---

ΤΟΜΟΣ ΣΤ': Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ΖΩΗ ΤΟΥ ΜΟΥΣΙΚΟΥ ΣΤΟΝ ΜΕΣΑΙΩΝΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ι: ΖΟΓΚΛΕΡ ΚΑΙ ΜΙΝΣΤΡΕΛΟΙ (MINSTRELS)

Ενώ οι Τροβαδούροι ήταν ευγενείς, οι Ζογκλέρ ήταν επαγγελματίες της επιβίωσης. Ταξίδευαν από πόλη σε πόλη, έπαιζαν όργανα, τραγουδούσαν, έκαναν ακροβατικά και μετέφεραν ειδήσεις.

1.1 Οι Συντεχνίες των Μουσικών

Προς το τέλος του Μεσαίωνα, οι μουσικοί άρχισαν να οργανώνονται σε συντεχνίες για να προστατεύσουν τα δικαιώματά τους. Η παλαιότερη γνωστή συντεχνία, η Confrérie de Saint-Julien-des-Ménétriers, ιδρύθηκε στο Παρίσι το 1321. Κανείς δεν μπορούσε να παίξει επαγγελματικά μουσική αν δεν ήταν μέλος της.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΙ: Η ΜΟΥΣΙΚΗ ΣΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Στα πρώτα πανεπιστήμια (Παρίσι, Οξφόρδη, Μπολόνια), η μουσική ήταν υποχρεωτικό μάθημα. Δεν δίδασκαν όμως πώς να παίζεις όργανα, αλλά τη Θεωρία. Μελετούσαν τον Πυθαγόρα, τον Πλάτωνα και τον Βοήθιο. Η μουσική ήταν ο δρόμος για να κατανοήσει ο φοιτητής την "Αρμονία των Σφαιρών".

---

ΤΟΜΟΣ Ζ': ΟΙ ΣΤΑΥΡΟΦΟΡΙΕΣ ΚΑΙ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΤΟΛΗΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ι: ΤΟ ΣΟΚ ΤΗΣ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗΣ

Όταν οι Ιππότες έφτασαν στην Ιερουσαλήμ, ήρθαν σε επαφή με τους στρατιωτικούς μουσικούς των Σαρακηνών. Τα μεγάλα τύμπανα (Nakers) και οι τρομπέτες των Αράβων τους προκάλεσαν δέος.

1.1 Η Επιστροφή στην Ευρώπη

Οι Σταυροφόροι έφεραν πίσω:

• Το Τύμπανο (Tabor): Που έγινε απαραίτητο στις ευρωπαϊκές παρελάσεις.

• Το Ρεμπέκ (Rebec): Συνέχεια του αραβικού Rebab, που έδωσε νέα πνοή στα έγχορδα.

• Τον ρυθμό: Οι ευρωπαϊκοί χοροί έγιναν πιο ζωντανοί και ρυθμικοί, δανειζόμενοι στοιχεία από την ανατολίτικη παράδοση.

  ---

ΤΟΜΟΣ Η': ΤΟ ΜΟΤΕΤΟ ΚΑΙ Η ΠΟΛΥΓΛΩΣΣΙΑ ΤΟΥ ΗΧΟΥ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ι: Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΣΤΗΝ ΑΥΛΗ

• Το Μοτέτο (Motet) ξεκίνησε ως μια απλή προσθήκη λέξεων (mots) στις άνω φωνές του Organum της Notre Dame. Όμως, στον 13ο και 14ο αιώνα, εξελίχθηκε στο πιο σύνθετο πνευματικό παιχνίδι της εποχής.

1.1 Το Πολυκεμενικό Μοτέτο

• Η ιδιαιτερότητα του μεσαιωνικού μοτέτου ήταν ότι κάθε φωνή μπορούσε να τραγουδά διαφορετικό κείμενο ταυτόχρονα. Για παράδειγμα:

  • Η χαμηλή φωνή (Tenor) έψαλλε ένα εκκλησιαστικό μέλος στα Λατινικά.

  • Η μεσαία φωνή (Motetus) τραγουδούσε έναν ύμνο στην Παναγία.

  • Η ανώτερη φωνή (Triplum) τραγουδούσε ένα ερωτικό γαλλικό ποίημα.

  Αυτό το ηχητικό στρώμα αντικατόπτριζε τη μεσαιωνική κοσμοθεωρία: ο κόσμος είναι μια ιεραρχία όπου το θείο (Tenor) στηρίζει την ανθρώπινη καθημερινότητα και τον έρωτα.

  ---

ΤΟΜΟΣ Θ': Η ΜΑΥΡΗ ΠΑΝΩΛΗ ΚΑΙ Η ΜΟΥΣΙΚΗ ΤΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ι: ΤΟ "DANCE MACABRE" ΚΑΙ ΟΙ ΦΛΑΓΚΕΛΑΝΤΕΣ

• Το 1347, η Μαύρη Πανώλη σάρωσε την Ευρώπη, σκοτώνοντας το ένα τρίτο του πληθυσμού. Η μουσική άλλαξε δραματικά.

1.1 Οι Φλαγκελάντες (Flagellants)

• Ομάδες μετανοούντων γύριζαν τις πόλεις αυτομαστιγούμενοι και ψάλλοντας τα Geisslerlieder – απλά, μονοφωνικά τραγούδια μετάνοιας με σκληρό ρυθμό, που θεωρούνται οι πρόγονοι των λαϊκών θρησκευτικών ύμνων.

1.2 Ο Μακάβριος Χορός

• Στην τέχνη και τη μουσική εμφανίζεται ο "Χορός του Θανάτου". Η μουσική γίνεται πιο σκοτεινή, με συχνή χρήση του διαστήματος του Τριτόνου (Diabolus in Musica), εκφράζοντας τον φόβο και την αβεβαιότητα της εποχής.

  Ο Διάλογος ενός Γιατρού με έναν Μουσικό στη Φλωρεντία (1348 μ.Χ.):

  — "Γιατί παίζεις ακόμα το λαούτο σου, ενώ οι γείτονες πεθαίνουν;" — "Γιατί η σιωπή είναι πιο τρομακτική από την πανούκλα," απάντησε ο μουσικός. "Αν σταματήσω να παίζω, ο θάνατος θα πιστέψει ότι νίκησε. Η μουσική μου είναι το τελευταίο οχυρό της ζωής. Ακόμα κι αν είναι η τελευταία μου μελωδία, θα είναι μια μελωδία ενάντια στο σκοτάδι."

  ---

ΤΟΜΟΣ Ι': Η ΚΟΣΜΙΚΗ ARS NOVA - BALLADE, RONDEAU, VIRELAI

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ι: ΟΙ ΦΟΡΜΕΣ ΤΗΣ ΓΑΛΛΙΚΗΣ ΚΑΙ ΙΤΑΛΙΚΗΣ "ΝΕΑΣ ΤΕΧΝΗΣ"

• Στον 14ο αιώνα, οι σταθερές μορφές (formes fixes) κυριάρχησαν στην κοσμική μουσική. Ο Guillaume de Machaut στη Γαλλία και ο Francesco Landini στην Ιταλία ήταν οι απόλυτοι κυρίαρχοι.

1.1 Το Rondeau και το Virelai

• Αυτές οι μορφές βασίζονταν στην επανάληψη ενός "ρεφρέν". Η μουσική ήταν κυκλική, συμβολίζοντας την αιωνιότητα και την τελειότητα του κύκλου.

1.2 Το Trecento στην Ιταλία

• Στην Ιταλία, η Ars Nova ονομάστηκε Trecento. Ο τυφλός οργανίστας Francesco Landini επινόησε την περίφημη "Κατάληξη Landini" (Landini Cadence), μια μουσική υπογραφή που χαρακτήρισε ολόκληρο τον αιώνα. Η ιταλική μουσική ήταν πιο μελωδική και "ρευστή" σε σχέση με τη μαθηματική αυστηρότητα της γαλλικής.

  ---

ΤΟΜΟΣ ΙΑ': Η ΜΕΤΑΒΑΣΗ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ι: Η CONTENANCE ANGLOISE (Ο ΑΓΓΛΙΚΟΣ ΤΡΟΠΟΣ)

• Στις αρχές του 15ου αιώνα, ο Άγγλος συνθέτης John Dunstable έφερε στην ηπειρωτική Ευρώπη έναν νέο ήχο. Χρησιμοποίησε διαστήματα τρίτης και έκτης, που μέχρι τότε θεωρούνταν "ακάθαρτα" από την Εκκλησία. Αυτός ο γλυκός, γεμάτος ήχος ονομάστηκε "Contenance Angloise" και ήταν το "κλειδί" που άνοιξε την πόρτα της Αναγέννησης.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΙ: Η ΜΟΥΣΙΚΗ ΩΣ ΚΑΘΡΕΦΤΗΣ ΤΟΥ ΣΥΜΠΑΝΤΟΣ

• Ο Μεσαίωνας κλείνει με τη μουσική να έχει φτάσει σε ένα επίπεδο πολυπλοκότητας που δεν θα ξαναέβλεπε η ανθρωπότητα μέχρι τον 20ό αιώνα. Οι συνθέτες δεν ήταν απλώς καλλιτέχνες, ήταν φιλόσοφοι και μαθηματικοί. Πίστευαν ότι κάθε νότα που γράφουν είναι μέρος της θείας γεωμετρίας.