ΤΟΜΟΣ Α': ΟΙ ΡΙΖΕΣ ΣΤΗΝ ΕΡΗΜΟ ΚΑΙ Η ΔΥΝΑΜΗ ΤΗΣ ΠΟΙΗΣΗΣ

ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΣ: ΕΛΕΝΗ ΦΩΚΑ

Η αραβική μουσική δεν γεννήθηκε μέσα σε παλάτια, αλλά μέσα στην απέραντη σιωπή της ερήμου. Για τον Άραβα της προϊσλαμικής περιόδου (Jahiliyyah), ο ήχος ήταν θέμα επιβίωσης και ταυτότητας. Σε ένα τοπίο όπου η όραση συχνά απατάται από τους αντικατοπτρισμούς, η ακοή έγινε η πιο έμπιστη αίσθηση. Η μουσική τους ήταν άρρηκτα συνδεδεμένη με τον ρυθμό του βαδίσματος της καμήλας και τον παλμό της αραβικής

γλώσσας, η οποία από μόνη της είναι μια μουσική σύνθεση.

Ι. ΤΟ "HUDA": Ο ΠΡΩΤΟΣ ΡΥΘΜΟΣ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΟΤΗΤΑΣ

Ο αρχαιότερος τύπος αραβικού τραγουδιού είναι το Huda (ή Ghina al-Rukban). Λέγεται ότι γεννήθηκε από την ανάγκη του καμηλιέρη να κρατά το ζώο του σε κίνηση κατά τη διάρκεια των εξαντλητικών ταξιδιών κάτω από τον ήλιο.

Ο ρυθμός του Huda ακολουθεί ακριβώς το βήμα της καμήλας. Οι Βεδουίνοι παρατήρησαν ότι όταν τραγουδούσαν με συγκεκριμένο μέτρο, οι καμήλες ξεχνούσαν την κούραση και την δίψα τους. Αυτό ήταν η πρώτη μορφή "λειτουργικής μουσικής" στην ιστορία της χερσονήσου.

Ο Διάλογος του Βεδουίνου με τον Ξένο Ταξιδιώτη:

— "Γιατί τραγουδάς στην καμήλα σου, αφού δεν καταλαβαίνει τις λέξεις σου;" ρώτησε ο ταξιδιώτης. — "Η καμήλα δεν ακούει τις λέξεις, ακούει την καρδιά μου μέσα από τον ρυθμό," απάντησε ο Βεδουίνος. "Αν σταματήσω το τραγούδι, η καμήλα θα νιώσει το βάρος της ερήμου και θα γονατίσει. Το τραγούδι είναι το νερό που δεν πίνεται, αλλά σε κρατά ζωντανό."

ΙΙ. ΟΙ "MU'ALLAQAT" ΚΑΙ Η ΙΕΡΑΡΧΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ

Στην προϊσλαμική Αραβία, ο ποιητής (Sha'ir) ήταν μια φιγούρα σχεδόν μαγική. Πίστευαν ότι οι ποιητές εμπνέονταν από τα τζίνι της ερήμου. Η ποίηση δεν διαβαζόταν, αλλά απαγγελλόταν μελωδικά. Οι επτά κορυφαίες ωδές της εποχής, οι Mu'allaqat (Οι Κρεμασμένες), γράφτηκαν με χρυσά γράμματα και κρεμάστηκαν στην Κάαμπα της Μέκκας.

Η μουσική αυτών των ποιημάτων βασιζόταν στο Arud, το σύστημα των μετρικών ποδών που επινόησε αργότερα ο Al-Khalil ibn Ahmad. Κάθε ποίημα είχε τον δικό του εσωτερικό ρυθμό, που καθόριζε και τη μελωδική του γραμμή. Δεν υπήρχε διαχωρισμός ανάμεσα σε "στίχο" και "νότα"· το ένα γεννούσε το άλλο.

ΙΙΙ. ΟΙ "QAYNAT": ΟΙ ΦΥΛΑΚΕΣ ΤΗΣ ΜΕΛΩΔΙΑΣ

Ενώ οι άνδρες ήταν οι ποιητές και οι πολεμιστές, οι γυναίκες ήταν οι κύριοι φορείς της μουσικής εκτέλεσης. Οι Qaynat ήταν επαγγελματίες γυναίκες μουσικοί και τραγουδίστριες που ζούσαν στις πόλεις και στα στρατόπεδα των ευγενών. Ήταν εκείνες που διατηρούσαν το ρεπερτόριο των παλιών τραγουδιών και έπαιζαν τα πρώτα όργανα:

• Το Mizhar: Ένα αρχέγονο δερμάτινο λαούτο.

• Το Ghasaba: Ένα απλό φλάουτο από καλάμι.

• Το Duff: Το τετράγωνο ή στρογγυλό ντέφι που έδινε τον ρυθμό στις γιορτές.

Οι Qaynat ήταν οι πρώτες που άρχισαν να αναμειγνύουν τους τοπικούς ρυθμούς με επιρροές από τη γειτονική Περσία και το Βυζάντιο, προετοιμάζοντας το έδαφος για τη μεγάλη έκρηξη που θα ερχόταν με την εξάπλωση του Ισλάμ.

IV. Η ΜΕΚΚΑ ΩΣ ΜΟΥΣΙΚΟ ΣΤΑΥΡΟΔΡΟΜΙ

Πριν από την εμφάνιση του Προφήτη Μωάμεθ, η Μέκκα ήταν ήδη ένα τεράστιο εμπορικό και πολιτιστικό κέντρο. Κατά τη διάρκεια των ετήσιων αγορών (όπως η αγορά του Ukaz), οι ποιητές και οι μουσικοί από όλες τις φυλές της Αραβίας συγκεντρώνονταν για να διαγωνιστούν.

Εκεί, ο ήχος της ερήμου άρχισε να αποκτά πιο σύνθετες δομές. Η επαφή με τους Γασσανίδες και τους Λαχμίδες (αραβικά βασίλεια στα σύνορα με το Βυζάντιο και την Περσία) έφερε νέα όργανα και νέες τεχνικές λαρυγγισμού. Η αραβική φωνή άρχισε να αποκτά τα χαρακτηριστικά "στολίδια" και τις μικροτονικές διακυμάνσεις που την κάνουν τόσο αναγνωρίσιμη σήμερα.Συνεχίζουμε αμέσως με το ΜΕΡΟΣ 2, περνώντας στην εποχή που η αραβική μουσική μεταμορφώνεται από μια τέχνη της ερήμου σε μια αυτοκρατορική επιστήμη.

---

Η ΜΟΥΣΙΚΗ ΤΩΝ ΑΡΑΒΩΝ: ΑΠΟ ΤΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ ΤΗΣ ΚΑΜΗΛΑΣ ΣΤΗ ΔΟΞΑ ΤΗΣ ΒΑΓΔΑΤΗΣ

ΤΟΜΟΣ Β': Η ΕΛΕΥΣΗ ΤΟΥ ΙΣΛΑΜ ΚΑΙ Η ΔΥΝΑΣΤΕΙΑ ΤΩΝ ΟΜΕΫΑΔΩΝ

Ι. Η ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΗΣ ΜΕΤΑΒΑΣΗΣ: Η ΠΡΩΤΗ ΣΥΓΚΡΟΥΣΗ ΜΕ ΤΗ ΘΡΗΣΚΕΙΑ

Με την εμφάνιση του Ισλάμ τον 7ο αιώνα, η μουσική στην αραβική χερσόνησο βρέθηκε μπροστά σε μια μεγάλη πρόκληση. Οι πρώτες κοινότητες των πιστών έβλεπαν τη μουσική των Qaynat (των γυναικών τραγουδιστριών) ως κατάλοιπο της "Jahiliyyah" (της εποχής της άγνοιας), συνδεδεμένη με το κρασί και τη διασκέδαση των ειδωλολατρών.

Ωστόσο, το ίδιο το Κοράνι δεν περιέχει ρητή απαγόρευση της μουσικής. Αντίθετα, η ανάγκη για την καλλιτεχνική και μελωδική απαγγελία του ιερού κειμένου (Tajwid) και το κάλεσμα για προσευχή (Adhan) δημιούργησαν μια νέα μορφή "μουσικότητας" που ήταν ιερή. Ο Bilal al-Habashi, ο πρώτος Μουεζίνης, επιλέχθηκε από τον Προφήτη ακριβώς για την υπέροχη, στεντόρεια και μελωδική φωνή του.

Ο Διάλογος ανάμεσα σε έναν Νομοδιδάσκαλο και έναν Πιστό (650 μ.Χ.):

— "Γιατί κλείνεις τα αυτιά σου όταν περνάς έξω από το σπίτι του μουσικού;" ρώτησε ο πιστός. — "Φοβάμαι μήπως η γλυκύτητα του ούτι με κάνει να ξεχάσω την αυστηρότητα του νόμου," απάντησε ο δάσκαλος. — "Μα αν ο Θεός έπλασε το αηδόνι να κελαηδά, δεν έβαλε τη μουσική μέσα στη φύση για να Τον δοξάζουμε;"

ΙΙ. Η ΔΥΝΑΣΤΕΙΑ ΤΩΝ ΟΜΕΫΑΔΩΝ: Η ΜΟΥΣΙΚΗ ΣΤΑ ΠΑΛΑΤΙΑ ΤΗΣ ΔΑΜΑΣΚΟΥ

Με τη μεταφορά της πρωτεύουσας στη Δαμασκό (661–750 μ.Χ.), η αραβική μουσική άρχισε να απορροφά τις πλούσιες παραδόσεις του Βυζαντίου και της Περσίας. Οι Χαλίφηδες των Ομεϋαδών, όπως ο Yazid I και ο Al-Walid II, ήταν λάτρεις της ποίησης και του τραγουδιού.

Σε αυτή την περίοδο εμφανίζεται ο πρώτος μεγάλος "σταρ" της αραβικής μουσικής, ο Tuways. Ήταν ο πρώτος που εισήγαγε τον "ρυθμικό ψαλμό" (Ghina al-Mutqan) στη Μεδίνα, συνδυάζοντας την αραβική ποίηση με τις περίπλοκες μελωδίες που άκουγε από τους Πέρσες αιχμαλώτους και τεχνίτες.

ΙΙΙ. Η ΓΕΝΝΗΣΗ ΤΟΥ ΑΡΑΒΙΚΟΥ ΟΥΤΙΟΥ (OUD)

Είναι η εποχή που το Oud (το Ούτι) παίρνει τη μορφή που θα κυριαρχήσει για αιώνες. Ο Sa'ib Khathir, ένας μουσικός από τη Μεδίνα, θεωρείται ο πρώτος που χρησιμοποίησε το ούτι για να συνοδεύσει το αραβικό τραγούδι, αντικαθιστώντας τα παλαιότερα, πιο απλά έγχορδα.

Το ούτι δεν ήταν απλώς ένα όργανο· ήταν ένα σύμβολο γνώσης. Οι χορδές του άρχισαν να αντιστοιχίζονται με τα τέσσερα "στοιχεία" του ανθρώπινου σώματος (αίμα, φλέγμα, κίτρινη χολή, μαύρη χολή), μια θεωρία που θα τελειοποιούνταν αργότερα στη Βαγδάτη.

IV. "AL-GHINA": ΤΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ ΩΣ ΥΨΙΣΤΗ ΤΕΧΝΗ

Το αραβικό τραγούδι χωρίστηκε σε δύο μεγάλες κατηγορίες:

1. Sinad: Το βαρύ, σοβαρό τραγούδι που βασιζόταν στην κλασική ποίηση και απαιτούσε τεράστια φωνητική έκταση.

2. Hajl: Το πιο ελαφρύ, ρυθμικό τραγούδι που συνοδευόταν από χορό και χρησιμοποιούνταν στις γιορτές.

Η εκπαίδευση ενός τραγουδιστή ήταν εξαντλητική. Έπρεπε να μάθει να ελέγχει την αναπνοή του έτσι ώστε να μπορεί να εκτελεί τα "Ghunna" (ρινικούς ήχους) και τα "Madd" (επιμηκύνσεις φωνηέντων) με απόλυτη ακρίβεια, χωρίς να χάνει τον ρυθμό του Iqa (του μουσικού μέτρου).

---

ΤΟΜΟΣ Γ': Η ΧΡΥΣΗ ΕΠΟΧΗ ΤΩΝ ΑΒΒΑΣΙΔΩΝ - Η ΒΑΓΔΑΤΗ ΤΩΝ ΘΑΥΜΑΤΩΝ

Ι. ΤΟ "ΣΠΙΤΙ ΤΗΣ ΣΟΦΙΑΣ" ΚΑΙ Η ΜΟΥΣΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ

Το 750 μ.Χ., η εξουσία περνά στους Αββασίδες και η πρωτεύουσα μεταφέρεται στη Βαγδάτη. Αυτή είναι η στιγμή που η αραβική μουσική γίνεται παγκόσμια. Στο "Σπίτι της Σοφίας" (Bayt al-Hikma), η μουσική κατατάσσεται στις μαθηματικές επιστήμες, δίπλα στην αστρονομία και τη γεωμετρία.

Ο Χαλίφης Harun al-Rashid (ο γνωστός από τις "Χίλιες και Μία Νύχτες") μετέτρεψε την αυλή του σε ένα μουσικό πανεπιστήμιο. Εκεί, δύο άνδρες κυριάρχησαν: ο Ibrahim al-Mawsili και ο γιος του, Ishaq.

Ο Διάλογος ανάμεσα στον Χαλίφη και τον Ishaq al-Mawsili:

— "Ποιος είναι ο καλύτερος μουσικός, Ishaq;" ρώτησε ο Harun al-Rashid. — "Εκείνος που μπορεί να κάνει τις χορδές του να μιλήσουν τη γλώσσα του ακροατή του," απάντησε ο Ishaq. "Αν ο ακροατής είναι λυπημένος, η χορδή πρέπει να γίνει δάκρυ. Αν είναι χαρούμενος, πρέπει να γίνει γέλιο. Η μουσική δεν είναι στις χορδές, Μεγαλειότατε. Είναι στην απόσταση ανάμεσα στην καρδιά μου και τη δική σας."

ΙΙ. AL-KINDI: Ο "ΦΙΛΟΣΟΦΟΣ ΤΩΝ ΑΡΑΒΩΝ"

Ο Al-Kindi (801–873 μ.Χ.) ήταν ο πρώτος που έγραψε εκτενώς για τη μουσική θεωρία χρησιμοποιώντας την ελληνική λογική. Ήταν εκείνος που:

• Καθόρισε τις 12 νότες της αραβικής κλίμακας.

• Συνέδεσε τη μουσική με την αστρολογία, υποστηρίζοντας ότι κάθε χορδή του ουτιού αντιστοιχεί σε ένα ζώδιο και έναν πλανήτη.

• Πρότεινε τη χρήση της μουσικής για τη θεραπεία ψυχολογικών διαταραχών, δημιουργώντας τις πρώτες βάσεις της μουσικοθεραπείας.

ΙΙΙ. Η ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ZIRYAB: Η ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΣΤΗΝ ΑΝΔΑΛΟΥΣΙΑ

Όπως είδαμε στην ιστορία της Περσίας, ο Ziryab ήταν εκείνος που μετέφερε όλη αυτή τη γνώση στην Ισπανία. Αλλά για τους Άραβες, ο Ziryab ήταν κάτι παραπάνω από μουσικός. Ήταν ένας "influencer" της εποχής. Στην Κόρδοβα, δεν δίδαξε μόνο μουσική, αλλά και:

• Την τέχνη του να πίνει κανείς από κρυστάλλινα ποτήρια αντί για μεταλλικά.

• Την αλλαγή των ρούχων ανάλογα με την εποχή (ανοιχτόχρωμα το καλοκαίρι, σκούρα το χειμώνα).

• Την καθιέρωση του γεύματος με τρία πιάτα (σούπα, κύριο πιάτο, γλυκό), μια δομή που ακολουθούμε μέχρι σήμερα στην Ευρώπη.

Στη μουσική, ο Ziryab δημιούργησε τη μορφή του Muwashshah, ένα είδος ποίησης και τραγουδιού που έσπασε τους αυστηρούς κανόνες της κλασικής αραβικής ωδής, επιτρέποντας περισσότερη ελευθερία και συναίσθημα. Αυτή η μουσική γέννησε αργότερα τις παραδόσεις της Βόρειας Αφρικής (Maluf) και επηρέασε τους τροβαδούρους της Ευρώπης.Συνεχίζουμε με το ΜΕΡΟΣ 4, όπου η αραβική μουσική φτάνει στο απόγειο της μαθηματικής και πνευματικής της τελειότητας μέσα από το σύστημα των MAQAMAT, πριν η πτώση της Βαγδάτης σκορπίσει αυτή τη γνώση σε ολόκληρη τη Μεσόγειο.

ΤΟΜΟΣ Δ': ΤΑ MAQAMAT ΚΑΙ Η ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΤΟΥ ΑΥΤΟΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ

Ι. Η ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΤΩΝ MAQAMAT: ΟΙ "ΤΟΠΟΙ" ΤΗΣ ΨΥΧΗΣ

Αν η δυτική μουσική είναι ένα οικοδόμημα από τούβλα (συγχορδίες), η αραβική μουσική είναι ένα ψηφιδωτό από φως. Στην καρδιά της βρίσκεται το σύστημα του Maqam (πληθυντικός: Maqamat). Η λέξη Maqam σημαίνει "τόπος" ή "θέση". Δεν πρόκειται απλώς για μια κλίμακα, αλλά για έναν ολόκληρο μουσικό δρόμο με τους δικούς του κανόνες, τις δικές του στάσεις και το δικό του συναίσθημα.

Το Maqam περιλαμβάνει τα περίφημα τέταρτα του τόνου. Εκεί που το δυτικό αυτί ακούει μια παραφωνία, το αραβικό αυτί βρίσκει την απόλυτη έκφραση του πόνου ή της χαράς.

Ο Διάλογος ανάμεσα σε έναν Δάσκαλο και έναν Μαθητή (12ος αιώνας):

— "Γιατί, δάσκαλε, το Maqam Saba ακούγεται σαν κλάμα παιδιού, ενώ το Maqam Rast ακούγεται σαν το βάδισμα ενός βασιλιά;" — "Γιατί το Saba έχει μέσα του την απόσταση της ερήμου," απάντησε ο δάσκαλος. "Οι νότες του είναι στενές, σαν να μην έχουν χώρο να ανασάνουν. Το Rast όμως είναι ευρύ, στηρίζεται στη γη με αυτοπεποίθηση. Το Maqam δεν είναι νότες, παιδί μου. Είναι η γεωγραφία της καρδιάς σου τη στιγμή που τραγουδάς."

ΙΙ. TAQSIM: Η ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΤΟΥ ΕΝΟΣ

Η ύψιστη μορφή της αραβικής μουσικής είναι το Taqsim (ο οργανικός αυτοσχεδιασμός). Εδώ ο μουσικός είναι εντελώς μόνος. Ξεκινά από τις χαμηλές νότες του Maqam, "χτίζει" σιγά-σιγά τη μελωδία και ανεβαίνει προς τις κορυφές, για να επιστρέψει τελικά στη βάση.

Ένα καλό Taqsim μπορεί να διαρκέσει από λίγα λεπτά μέχρι μια ώρα. Ο ακροατής δεν περιμένει να ακούσει μια γνωστή μελωδία, αλλά περιμένει να δει πώς ο μουσικός θα "ξεγελάσει" τους κανόνες του Maqam για να εκφράσει το Tarab (την αισθητική έκσταση).

ΙΙΙ. ΤΑ ΟΡΓΑΝΑ ΤΗΣ ΚΛΑΣΙΚΗΣ ΠΕΡΙΟΔΟΥ

Στη Βαγδάτη και το Κάιρο της χρυσής εποχής, τα όργανα τελειοποιήθηκαν:

• Το Ούτι (Oud): Το "Βασιλιάς των Οργάνων". Κατασκευασμένο από λεπτά φύλλα ξύλου, με κοντό λαιμό και χωρίς τάστα, επιτρέποντας στον μουσικό να γλιστρά ανάμεσα στα τέταρτα του τόνου.

• Το Κανονάκι (Qanun): Ένα τραπεζοειδές όργανο με 78 χορδές. Ο παίκτης χρησιμοποιεί μικρά μανταλάκια (mandals) για να αλλάζει το κούρδισμα εν ώρα εκτέλεσης, προσδίδοντας μια μαγική, κρυστάλλινη αντήχηση.

• Το Ρεκ (Riqq): Το αραβικό ντέφι. Μικρό σε μέγεθος αλλά τεράστιο σε δυνατότητες. Ένας δεξιοτέχνης του Riqq μπορεί να παράγει ήχους που θυμίζουν ολόκληρη ορχήστρα κρουστών.

IV. Η ΠΤΩΣΗ ΤΗΣ ΒΑΓΔΑΤΗΣ ΚΑΙ Η ΔΙΑΣΠΟΡΑ ΤΗΣ ΓΝΩΣΗΣ (1258 μ.Χ.)

Όταν οι Μογγόλοι κατέστρεψαν τη Βαγδάτη το 1258, η μουσική βιβλιοθήκη του κόσμου κάηκε. Λέγεται ότι ο ποταμός Τίγρης έγινε μαύρος από το μελάνι των βιβλίων. Ωστόσο, οι μουσικοί επέζησαν. Πολλοί κατέφυγαν στο Κάιρο (υπό τους Μαμελούκους) και άλλοι στην Οθωμανική Αυτοκρατορία.

Αυτή η "καταστροφή" οδήγησε σε μια νέα σύνθεση. Η αραβική μουσική μπολιάστηκε με τούρκικα και βυζαντινά στοιχεία, δημιουργώντας το υβρίδιο που ονομάζουμε σήμερα Ανατολική Μουσική. Οι Maqamat έγιναν η κοινή γλώσσα όλης της Μεσογείου.

V. ΤΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ ΤΟΥ "TARAB"

Για τον Άραβα, η μουσική δεν είναι απλή ακρόαση, είναι βίωμα. Το Tarab είναι εκείνη η στιγμή που ο ακροατής χάνει τον έλεγχο, φωνάζει "Allah!" ή "Ya Leyl!" (Ω νύχτα!) και γίνεται ένα με τον μουσικό. Είναι μια μορφή κοινωνικής μέθης χωρίς αλκοόλ.

Μια Σκέψη ενός Μουσικού στο Κάιρο (14ος αιώνας):

"Αν ο κόσμος σωπαίνει όταν παίζεις, τότε είσαι απλώς ένας τεχνίτης. Αν ο κόσμος αναστενάζει και πονά μαζί σου, τότε είσαι μουσικός. Το Tarab είναι η γέφυρα που ενώνει την ομορφιά του ουρανού με τη δυστυχία της γης."

ΤΟΜΟΣ Ε': Η ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΑΡΑΒΙΚΗ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ - Η ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΚΑΪΡΟΥ

Ι. Η UM KULTHUM: Η "ΤΕΤΑΡΤΗ ΠΥΡΑΜΙΔΑ"

Τον 20ο αιώνα, η καρδιά της αραβικής μουσικής μεταφέρθηκε στην Αίγυπτο. Η Um Kulthum, μια γυναίκα από ένα χωριό του Δέλτα του Νείλου, έγινε η μεγαλύτερη φωνή που άκουσε ποτέ η Ανατολή. Οι συναυλίες της την πρώτη Πέμπτη κάθε μήνα άδειαζαν τους δρόμους από το Μαρόκο μέχρι το Ιράκ.

Η Um Kulthum δεν τραγουδούσε απλώς· έκανε "μουσική αρχιτεκτονική". Μπορούσε να επαναλάβει μια μοναδική φράση για 30 λεπτά, κάθε φορά με διαφορετικό συναίσθημα και διαφορετικό Maqam, οδηγώντας εκατομμύρια ανθρώπους σε συλλογικό Tarab.

ΙΙ. MOHAMMED ABDEL WAHAB ΚΑΙ Ο ΕΚΣΥΓΧΡΟΝΙΣΜΟΣ

Ο Abdel Wahab ήταν ο "αντίπαλος" και συνεργάτης της Um Kulthum. Ήταν εκείνος που εισήγαγε το βιολί, το τσέλο, ακόμα και την ηλεκτρική κιθάρα στην αραβική ορχήστρα. Προσπάθησε να παντρέψει το τάνγκο και το βαλς με το ούτι, δημιουργώντας το σύγχρονο αραβικό τραγούδι.

ΙΙΙ. Η ΜΟΥΣΙΚΗ ΩΣ ΣΥΜΒΟΛΟ ΕΝΟΤΗΤΑΣ

Παρά τις πολιτικές διαιρέσεις του αραβικού κόσμου, η μουσική παρέμεινε το μοναδικό πράγμα που τους ενώνει όλους. Ένας Λιβανέζος, ένας Τυνήσιος και ένας Σαουδάραβας μπορεί να διαφωνούν σε όλα, αλλά θα δακρύσουν με το ίδιο τραγούδι της Fairuz ή του Abdel Halim Hafez.

Είναι η δύναμη του Maqam και της αραβικής γλώσσας που λειτουργεί ως ένας αόρατος συνεκτικός ιστός, μια πνευματική πατρίδα που δεν έχει σύνορα.